data-nosnippet>
Njemačka i Francuska predstavile su zajednički neslužbeni dokument (non-paper) pod nazivom „Novi zamah za proširenje“, kojim žele oživjeti proces proširenja Evropske unije nakon godina sporog napretka i političkih zastoja.
Dokument dolazi uoči važnih samita Evropske unije sa zemljama Zapadnog Balkana i Moldavijom, a cilj mu je ubrzati integracijske procese i učiniti ih fleksibilnijim i efikasnijim.
Fokus na reforme umjesto procedure
Berlin i Pariz smatraju da je postojeći model proširenja previše opterećen administrativnim koracima i proceduralnim blokadama. Zbog toga predlažu novi pristup koji bi omogućio brže napredovanje država kandidata kroz pregovarački proces.
Jedna od ključnih novina jeste mogućnost istovremenog otvaranja više pregovaračkih klastera, umjesto dosadašnjeg postupnog pristupa. Time bi se pažnja država kandidata, Evropske komisije i država članica usmjerila na suštinske reforme, a ne na formalne procedure.
Istovremeno, dokument zadržava princip zasluga, što znači da bi napredak i dalje zavisio od ispunjavanja kriterija, posebno u oblastima vladavine prava, demokratije i funkcionisanja institucija.
Postepena integracija prije punopravnog članstva
Najznačajnija promjena odnosi se na koncept postepene integracije. Umjesto čekanja na punopravno članstvo, države kandidati mogle bi ranije ostvariti određene koristi od približavanja Evropskoj uniji.
To bi uključivalo:
– pristup dijelovima jedinstvenog evropskog tržišta;
– korištenje određenih evropskih fondova;
– uključivanje u pojedine evropske politike i programe;
– učešće predstavnika država kandidata na određenim sastancima institucija EU u svojstvu posmatrača;
– dodatne pogodnosti za građane, poput lakšeg pristupa evropskim uslugama i potencijalnog ukidanja roaming troškova.
Za zemlje poput Bosne i Hercegovine ovakav model mogao bi donijeti konkretne ekonomske koristi mnogo prije formalnog ulaska u Evropsku uniju.
Moguće koristi za Bosnu i Hercegovinu
Prema procjenama diplomatskih izvora, Bosna i Hercegovina bi mogla ostvariti nekoliko važnih prednosti:
– veći pristup evropskom tržištu za domaće kompanije;
– dodatna sredstva iz evropskih fondova;
– jačanje investicione sigurnosti;
– ubrzanje infrastrukturnih i energetskih projekata;
– snažniju ekonomsku povezanost sa državama članicama EU.
Za domaću privredu to bi predstavljalo značajan podsticaj, posebno u sektorima izvoza, energetike, digitalizacije i transporta.
Najveća opasnost: trajna čekaonica
Ipak, upravo u ovom dijelu mnogi analitičari vide najveći rizik.
Postoji bojazan da bi Evropska unija mogla postepenu integraciju pretvoriti u trajni model saradnje, pri čemu bi države Zapadnog Balkana dobile dio ekonomskih koristi članstva, ali bez punog političkog statusa i prava odlučivanja.
Drugim riječima, zemlje regiona mogle bi godinama koristiti evropske fondove i tržište, ali bez mjesta za stolom gdje se donose ključne odluke.
Takav scenario doveo bi do stvaranja svojevrsne „evropske periferije“ – ekonomski povezane s EU, ali bez stvarnog političkog uticaja.
Uvodi se princip reverzibilnosti
Još jedna važna karakteristika novog modela jeste princip reverzibilnosti.
To znači da stečene pogodnosti ne bi bile trajne. Ukoliko neka država nazaduje u reformama, ugrozi vladavinu prava ili blokira funkcionisanje institucija, Evropska unija mogla bi suspendovati ili ukinuti određene privilegije.
Za Bosnu i Hercegovinu to bi značilo da bi političke blokade, institucionalne krize ili zaustavljanje reformi mogli direktno dovesti do gubitka finansijskih sredstava i drugih benefita.
Šta to znači za BiH?
Za Bosnu i Hercegovinu njemačko-francuski prijedlog predstavlja istovremeno veliku priliku i ozbiljan izazov.
S jedne strane, omogućava ranije korištenje ekonomskih prednosti evropskih integracija i može ubrzati razvoj zemlje. S druge strane, otvara pitanje da li bi postepena integracija mogla postati zamjena za punopravno članstvo.
U svakom slučaju, poruka iz Berlina i Pariza je jasna: budući napredak neće zavisiti od političkih obećanja, već isključivo od konkretnih reformi, funkcionalnih institucija i poštivanja evropskih standarda. Za Bosnu i Hercegovinu to znači da će naredne godine vjerovatno biti presudne u određivanju njenog mjesta u budućoj evropskoj arhitekturi.