Vršilac dužnosti visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini Luis Krišok (Louis Crishock) podnio je generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija polugodišnji izvještaj o političkoj situaciji u BiH, u kojem upozorava da bi politika koja se vodi iz Republike Srpske mogla dovesti do faktičkog raspada države.
Na početku izvještaja navedeno je da su izborne tehnologije prvi put uvedene u izborni sistem Bosne i Hercegovine.
– Sistem je radio bez većih poremećaja, ubrzao je objavljivanje preliminarnih rezultata i poboljšao transparentnost izbora. Biometrijska identifikacija je postigla stopu uspjeha veću od 97 posto, dok je ručno brojanje otkrilo samo manje odstupanja od elektronskih rezultata – naveo je Krišok, piše Istraga.
Ignorisanje odluka državnog pravosuđa
U izvještaju se ističe da se niža izlaznost na izborima dijelom može povezati s uvođenjem nove tehnologije biometrijske identifikacije.
Također se navodi da su vlasti Republike Srpske nastavile ignorisati odluke državnih pravosudnih institucija, posebno obavezujuće odluke Ustavnog suda BiH, uključujući one koje se odnose na državnu imovinu.
– Ove stalne opstrukcije slabe državne institucije, ograničavaju njihovu sposobnost da ispune svoje zakonske obaveze i odlažu euroatlantske integracije. U kombinaciji s pokušajima zaobilaženja državnih institucija i uspostavljanja odvojenih struktura u Republici Srpskoj, one pojačavaju scenario de facto razdvajanja – istakao je.
Prema njegovim riječima, takva opstrukcija negativno se odrazila na rad državnih institucija i izvršavanje nadležnosti na državnom nivou.
– Uključivala je blokiranje zakonodavnih agendi kroz uskraćivanje parlamentarnog kvoruma, što je rezultiralo ograničenim zakonodavnim učinkom, kašnjenjima i imenovanjima, kao i ograničenjima u finansiranju institucija i osoblju. Izazovi državnih nadležnosti također se protežu na neprovođenje konačnih i obavezujućih odluka državnih pravosudnih institucija, uključujući odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine u vezi s državnom imovinom – kazao je Krišok.
Potkopavanje državnih institucija
Krišok smatra da su navedeni potezi ozbiljno narušili efikasno funkcionisanje institucija na državnom nivou.
– Iako mnoge institucije ostaju operativne, u različitim stepenima im nedostaje osoblje, resursi, odluke ili ovlaštenja potrebna za efikasno obavljanje njihovih mandata. Na rezultirajuću disfunkciju se potom pozivaju oni koji joj doprinose kako bi doveli u pitanje neophodnost institucija na državnom nivou ili opravdali daljnja osporavanja njihovih ovlaštenja. Posljedično, sposobnost države da ispuni svoje međunarodne obaveze i unaprijedi svoju agendu euroatlantskih integracija je ozbiljno otežana, a u određenim oblastima i dovedena do zastoja – naglasio je.
Dodao je da takvo postupanje podriva ustavni poredak uspostavljen Dejtonskim mirovnim sporazumom.
– Dok formalna raspodjela nadležnosti prema Ustavu ostaje nepromijenjena, sposobnost državnih institucija da vrše te nadležnosti se progresivno smanjuje, čime se ometa efikasno funkcioniranje Bosne i Hercegovine kao suverene države – kazao je.
U izvještaju je potom upozorio na mogućnost da politika vlasti Republike Srpske dovede do faktičkog raspada države.
– Pored sistematske opstrukcije, uočeni su napori da se provedu, repliciraju ili uspostave pravni i institucionalni aranžmani koji odgovaraju nadležnostima dodijeljenim državnim institucijama i Republici Srpskoj. Takvi napori mogli bi rezultirati sve većim odvajanjem vršenja javne vlasti u Republici Srpskoj od državnog ustavnog i institucionalnog okvira, što bi dovelo do puzajućeg de facto odvajanja od države Bosne i Hercegovine – upozorio je.
Postizborno obraćanje Dodika
Krišok je naveo da je Milorad Dodik u postizbornom obraćanju najavio nastavak politike SNSD-a, ponavljajući namjeru da se Republici Srpskoj vrate nadležnosti u oblastima odbrane, obavještajnih službi i indirektnog oporezivanja, kao i da se nastavi s nastojanjima da se ograniče ovlaštenja pravosudnih institucija na državnom nivou.
– Nakon toga je najavio inicijativu za usvajanje novog Ustava Republike Srpske 9. januara, dana koji vlasti Republike Srpske uporno proglašavaju i slave kao Dan Republike Srpske, kršeći odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine. Nedavni prethodni pokušaj usvajanja novog Ustava entiteta (Odluka Narodne skupštine Republike Srpske o usvajanju Nacrta Ustava Republike Srpske) proglašen je neustavnim jer je nespojiv sa ustavnim poretkom i podjelom nadležnosti utvrđenom Ustavom Bosne i Hercegovine, kao i odlukama državnih institucija, te predstavlja direktnu prijetnju suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine – naglasio je u izvještaju.
U nastavku izvještaja ukazuje se na to da je fiskalna održivost institucija Bosne i Hercegovine i dalje krhka, te da su državne institucije veći dio 2026. godine radile na osnovu privremenog finansiranja. Upravni odbor sistema indirektnog oporezivanja, kako je navedeno, ostvario je ograničene rezultate koji nisu bili u skladu s njegovim mandatom i zakonskim obavezama.
– Kontinuirano odbijanje vlasti Republike Srpske da priznaju konačne i obavezujuće odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine u vezi s državnom imovinom, te njihov posljedični neuspjeh u registraciji vlasničkih prava države, i dalje predstavlja ozbiljnu zabrinutost – zaključio je Krišok u izvještaju dostavljenom Ujedinjenim nacijama.