Premijer Republike Srbije Đuro Macut najavio je dolazak u Bosnu i Hercegovinu danas, 8. januara, gdje će prisustvovati svečanoj akademiji u Banjoj Luci povodom obilježavanja neustavnog Dana Republike Srpske – 9. januara.
Ambasada Srbije obavijestila je Ministarstvo vanjskih poslova BiH o dolasku srbijanskog premijera. Macut će u Banju Luku doputovati letom Vlade Srbije i sletjeti na Međunarodni aerodrom Banja Luka. Za sada nije poznato da li će prisustvovati i svečanom defileu 9. januara u organizaciji Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske.
Ovim dolaskom nastavljena je praksa zvaničnika iz Srbije da svojim prisustvom učestvuju u obilježavanju 9. januara, čime se, kako se ocjenjuje, derogiraju institucije Bosne i Hercegovine. Prošle godine svečanoj akademiji prisustvovali su predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, predsjednica Narodne skupštine Srbije Ana Brnabić te tadašnji premijer Miloš Vučević.
Ustavni sud BiH je u dva navrata, 2015. i 2019. godine, proglasio 9. januar kao Dan Republike Srpske neustavnim, ali uprkos tim odlukama obilježavanje se nastavlja.
Istovremeno, prema Ustavu BiH, važećim zakonima i odlukama Ustavnog suda, entitet Republika Srpska nema pravni kontinuitet sa paradržavnom tvorevinom formiranom 1992. godine, koja je prestala da postoji potpisivanjem Dejtonskog mirovnog sporazuma. Ipak, vlasti u RS-u i Srbiji nastavljaju pokušaje da taj kontinuitet predstave kao historijsku činjenicu.
Aktuelna članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović ranije je govorila o razlozima zakonskog regulisanja 9. januara kao Dana Republike Srpske.
“Ovdje je cilj jasan, oni žele da pokažu da Republika Srpska nije postojala prije Dejtona. Historijska činjenica je da je Republika Srpska nastala prije rata i prije Dejtona. Srpska je u Dejtonu verifikovana važnim međunarodnim ugovorom koji nas u krajnjem slučaju drži zajedno na okupu u BiH”, rekla je tada Cvijanović.
Iako je Ustavni sud BiH više puta presudio da je obilježavanje 9. januara neustavno, te iako su za kršenje njegovih odluka propisane i zatvorske kazne, politički zvaničnici nastavljaju ignorisati presude i kršiti ustavni poredak države.
– Krivično djelo je kristalno jasno. Ne radi se o pravnoj praznini, nego o neprimjeni prava. Institucije entiteta RS i službena lica svjesno i kontinuirano krše i javno demonstriraju nepoštivanje odluka Ustavnog suda BiH. Odgovor leži u institucionalnom lancu neodgovornosti. Primarna odgovornost za nekažnjavanje onih koji krše presude Ustavnog suda BiH i Krivičnog zakona je na domaćim pravosudnim institucijama. Najveća i krucijalna odgovornost je na Tužilaštvu Bosne i Hercegovine. Jedino je nadležno da pokrene istrage, podigne optužnice, te procesuira kršenje odluka Ustavnog suda BiH. Tužilaštvo BiH već godinama ne postupa. Pravi se atmosfera nekažnjivosti. Christian Schmidt ne koristi alat sankcionisanja po ovom pitanju, čime se šalje poruka da je kršenje presuda politički dozvoljeno. Šta bi značila samo jedna osuđujuća presuda po članu 239. Krivičnog zakona BiH? Ogroman sistemski i psihološki efekat u javnom prostoru. Mnogi bi utihnuli i to vrlo brzo, kazao je Dženan Đonlagić, izaslanik u Domu naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine.