Evropski sud za ljudska prava utvrdio je da je Zlatan Begić, poslanik u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine, diskriminisan jer mu je uskraćeno pravo da se kandiduje za predsjednika, odnosno potpredsjednika bh. entiteta Federacija BiH.
Kako se navodi u saopštenju Suda od 3. februara, presudom je utvrđeno da su povrijeđene odredbe Evropske konvencije o ljudskim pravima koje garantuju opštu zabranu diskriminacije.
Evropski sud je presudio da je takva praksa protivna evropskim standardima, a Bosni i Hercegovini je naloženo da Begiću isplati 10.000 eura na ime troškova i izdataka u oba postupka. Presuda još nije konačna.
Šta je prethodilo presudi?
Centralna izborna komisija (CIK) BiH odbila je 2023. godine ovjeriti Begićevu kandidaturu iz reda „Ostalih“, pozivajući se na odluke visokog predstavnika Christiana Schmidta.
Schmidt je 2. oktobra 2022. donio odluku o izmjenama Izbornog zakona BiH i Ustava Federacije, kojima je, između ostalog, propisano da se na ove funkcije mogu birati isključivo predstavnici iz reda konstitutivnih naroda.
Konstitutivni narodi – Bošnjaci, Hrvati i Srbi – ustavna su kategorija uvedena Dejtonskim sporazumom i imaju posebna politička prava, uključujući pravo kandidature za najviše funkcije u državi.
Građani koji se izjašnjavaju kao „Ostali“, odnosno ne pripadaju jednom od tri konstitutivna naroda, nemaju pravo kandidature za predsjednika i potpredsjednika Federacije BiH niti za članove Predsjedništva BiH.
Sud BiH je u februaru 2023. odbio Begićevu žalbu, navodeći da nema ustavotvornu ni zakonodavnu nadležnost da mijenja izborna pravila.
U aprilu iste godine Begić je, zajedno s delegatima Demokratske fronte iz reda Ostalih, uputio predstavke Sudu u Strazburu, tvrdeći da je etnički zasnovan izborni sistem diskriminatoran i da građanima koji ne pripadaju Bošnjacima, Srbima ili Hrvatima uskraćuje pravo kandidature.
Šta nakon presude?
U skladu s Evropskom konvencijom o ljudskim pravima, strane u postupku imaju rok od tri mjeseca da zatraže upućivanje predmeta Velikom vijeću Evropskog suda za ljudska prava.
Ukoliko takav zahtjev ne bude podnesen ili bude odbijen, presuda će postati konačna i biće proslijeđena Komitetu ministara Vijeća Evrope na nadzor izvršenja.
Ova presuda nadovezuje se na ranije odluke Evropskog suda za ljudska prava koje su ukazale na diskriminaciju u izbornom sistemu BiH.
Još 2009. godine, u slučaju Sejdić i Finci, Sud je presudio da je zabrana kandidature za Predsjedništvo BiH i Dom naroda na osnovu etničke pripadnosti diskriminatorna.
Presude Zornić iz 2014. i Pilav iz 2016. godine dodatno su potvrdile da građani koji ne pripadaju konstitutivnim narodima, ili koji žive u „pogrešnom“ entitetu, nemaju jednaka politička prava.